Evaluatie Wab: wet heeft flexwerk nauwelijks teruggedrongen

De maatregelen rondom flexibele arbeid hebben volgens de onderzoekers weinig tot geen invloed gehad op de contractkeuzes van werkgevers. De aard van het werk, krapte op de arbeidsmarkt en de behoefte aan flexibiliteit bepalen die keuzes — niet de Wab, die in sinds 1 januari 2020 van kracht is.

De verruiming van de ketenbepaling van twee naar drie jaar geeft werkgevers juist méér ruimte om tijdelijke contracten aan te bieden, waardoor werknemers later doorstromen naar vast, aldus de onderzoekers. Bij oproepkrachten vinden werkgevers in de praktijk creatieve manieren om de strengere regels te omzeilen, terwijl werknemers hun rechten vaak niet kennen of niet durven op te eisen.

• Lees ook: ABNAMRO onderzoek, WAB zorgt voor minder flexbanen, niet tot meer vast

Payrollsector flink gekrompen, maar geen verschuiving naar vast

De payrollsector is van alle flexvormen het hardst geraakt door de Wab. Het aantal payrollorganisaties is flink afgenomen. Door de verplichting tot gelijke arbeidsvoorwaarden is payroll fors duurder geworden voor werkgevers.

Toch heeft de krimp van de payrollsector niet geleid tot meer vaste contracten. Werkgevers die afscheid namen van payroll zijn overgestapt naar andere flexibele vormen: uitzendwerk, het zelf tijdelijk in loondienst nemen van werknemers, of het inzetten van zzp’ers. De Wab heeft het waterbedeffect niet weten te voorkomen.

Ontslagrecht en premiedifferentiatie

De aanpassingen in het ontslagrecht — de cumulatiegrond en de gewijzigde transitievergoeding — hebben het vaste contract niet aantrekkelijker gemaakt. Ontslag is niet eenvoudiger geworden en het verschil in ontslagkosten is te beperkt om werkgevers over de streep te trekken.

De WW-premiedifferentiatie heeft van alle maatregelen nog het meeste effect: een deel van de werkgevers ervaart het premieverschil als een extra stimulans om eerder een vast contract aan te bieden. Maar de effecten verschillen sterk per sector. In de handel werkt de prikkel; in de horeca wordt de hogere premie vooral als kostenpost ervaren.

Geen grote vlucht naar zzp

Er is geen bewijs dat de Wab heeft geleid tot een grote verschuiving naar zzp-constructies. De doorstroom vanuit flexibele contracten naar zzp ligt op vergelijkbaar niveau als onder de voorgaande Wwz. Andere factoren — arbeidsmarktkrapte, aard van het werk — zijn veel bepalender voor contractkeuzes dan de Wab.

Onbekendheid en sectorale verschillen

Een rode draad in de evaluatie is de gebrekkige bekendheid met de maatregelen. Werkgevers kennen de regels onvoldoende, werknemers weten niet waar ze recht op hebben, en lijnmanagers die contractbeslissingen nemen zijn vaak slechter op de hoogte dan HR-afdelingen.

Daarnaast speelt cultuur een minstens zo grote rol als financiële prikkels: juist in sectoren waar flexwerk de norm is, blijven de effecten van de Wab het meest beperkt.

Minister Vijlbrief : “Wab was eerste stap”

Minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zegt in een reactie op het onderzoek dat hij de beperkte effecten niet verontrustend vindt. De Wab was bedoeld als een eerste stap, zo schrijft hij aan de Kamer. Hij wil de verschillen tussen contractvormen verder verkleinen via weer een nieuwe wet, de wet Meer zekerheid flexwerkers, en inzetten op betere communicatie richting sectoren met veel flexwerk en kleine werkgevers.

De wet Meer zekerheid flexwerkers wordt begin april behandeld in de Tweede Kamer. In die wet wordt zowel de ‘externe flex’, waaronder uitzendwerk als ‘interne flex’ verder beperkt, onder meer door het afschaffen van de nulurencontacten.