Zelfstandige zorgondernemers inhuren? Het kan wél als je het goed inricht

Als je iets maar vaak genoeg zegt, lijkt het vanzelf waarheid te worden. Zoals deze stelling: als zelfstandige binnen de muren van een zorginstelling werken, kan gewoon niet. Sinds de Belastingdienst werk maakt van handhaving op schijnzelfstandigheid, hoort Erik Biemond dit te pas en te onpas van zijn klanten. Zij horen het op hun beurt weer van de Belastingdienst. Of denken dat te horen.

Biemond is directeur van zzp-bemiddelingsbureau Biemond & Hoekman, gespecialiseerd in de inhuur van zelfstandige professionals in de gehandicaptenzorg. Zijn klanten dachten aanvankelijk dat veel zelfstandigen als gevolg van de handhaving in vaste dienst zouden komen. Met zijn bureau had hij daarop al voorgesorteerd: zelfstandige professionals konden bij hem overstappen naar detacheren of hybride werken.

Maar terwijl in een sector als de kinderopvang de zelfstandigheid zo goed als verdween, gebeurde dat in de zorg niet. “Iedereen heeft onderschat hoe trots zelfstandig zorgondernemers zijn op hun bedrijf. Ze hebben prettige samenwerkingen, voeren mooie projecten uit en worden teruggevraagd. De eigen regie en vrijheid willen ze helemaal niet opgeven.”

Een hoop verbeterpunten

En dus zit de zorg in een spagaat. Zorginstellingen zijn huiverig voor het werken met zzp’ers. Ze vinden het een risico en verkiezen vaak ook vaste dienst. Tegelijkertijd moet de zorg doorgaan en mogen er geen gaten in de roosters vallen. Dus nemen zorginstellingen het risico. Biemond liet vorig jaar zelf het risico op schijnzelfstandigheid onderzoeken onder zorginstellingen. De conclusie: zowel bij opdrachtgevers als zzp’ers valt er een hoop te verbeteren.

Om met de zzp’ers te beginnen: ze blijven te lang hangen bij dezelfde opdrachtgever, ziet hij. “Soms werken ze jarenlang op dezelfde afdeling, omdat ze het daar kennen en het leuk hebben. Ze gebruiken de spullen van de zorginstelling, omdat het lekker makkelijk is. En ze hebben niet, zoals de kwaliteitswet (Wkkgz) voorschrijft, een eigen kwaliteitssysteem, want dat is zoveel gedoe en niemand vraagt ernaar. Zzp’ers krijgen veel gezag en instructies vanuit het kwaliteitssysteem van de instellingen.”

Bij veel zorginstellingen is het inhuurproces evenmin afgestemd op het voorkomen van schijnzelfstandigheid. “Opdrachtgevers behandelen zelfstandigen alsof het werknemers zijn. Ze geven instructies hoe ze moeten werken, laten ze meedoen aan het afdelingsoverleg. Opdrachtgevers vragen niet naar het kwaliteitssysteem van hun zelfstandigen. Best gek eigenlijk. Hun eigen kwaliteitsplan nemen ze bloedserieus, maar bij de inhuur van zelfstandigen lijkt het er niet toe te doen.”

• Lees ook: Zomerhitteplan voor zorg: ondanks strenger Wet DBA-toezicht valt sector terug op zzp’ers

Essentieel voor zzp’ers: een eigen kwaliteitssysteem

De tijden dat er zo gewerkt kon worden, zijn voorbij, zegt Biemond. Als bemiddelaar heeft hij er baat bij om opdrachtgevers en opdrachtnemers zoveel mogelijk te faciliteren in het beperken van de risico’s. Hij stelde met een arbeidsrechtjurist een lange lijst met omstandigheden die wijzen op werken buiten dienstbetrekking (zie kader) en stuurde die naar zijn opdrachtgevers.

Voor zelfstandige zorgondernemers is de eerste vereiste een professioneel kwaliteitssysteem. “Vaak hebben ze een halfslachtig systeem, de aansluiting bij een klachtenprocedure, een paar losse certificaten. Maar een kwaliteitssysteem is veelomvattender. Het is een compleet handboek. Wat zijn je specialisaties, met welke doelgroep werk je, welke handelingen mag je doen, hoe ga je om met klachten, met privacy van cliënten, met incidenten, wat is het opleidingsplan.”

Om de opdrachtnemers te faciliteren, heeft zijn bureau een online kwaliteitssysteem opgesteld. Dit platform OZD begeleidt zorgprofessionals stap voor stap bij het opstellen en borgen van hun kwaliteitssysteem. “Daarmee ondervang je essentiële zaken. Zo maak je een gigantisch verschil met de inbedding. Want het werk is vaak wel ingebed in de zorg, maar de werker hoeft dat niet te zijn. Met dat eigen handboek toon je die zelfstandigheid aan.”

In het dossier zit nog een extra tool die het externe ondernemerschap kan aantonen: een omzetverdeler, waarin je de omzetspreiding bij meerdere opdrachtgevers kan zien. Maar ook hiervoor geldt: de opdrachtgever moet daar wel om vragen.

Het kan wél

Als je het goed inricht, kan zelfstandigheid binnen zorginstellingen wél, is de stellige overtuiging van arbeidsrechtadvocaat en expert Joost van Ladesteijn. Dat het niet zou kunnen, menen opdrachtgevers vaak op te maken uit de voorbeelden die zijn ingediend door brancheorganisaties in de zorg en beoordeeld door SZW en de Belastingdienst.

De zorgverlening binnen zorginstellingen laat zich in algemene zin lastig verenigen met ondernemerschap, is het beeld dat opdoemt uit de beoordelingen. “Het ziekenhuis is eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van de geleverde zorg. Daardoor is per definitie sprake van een bepaalde mate van werkgeversgezag, dat niet is uit te sluiten.” Het zij-aan-zij werken met collega’s in loondienst; ingepland worden in een rooster, nauwelijks commercieel risico lopen; werken onder gezag en instructie van de organisatie. Het zijn allemaal aanwijzingen voor een arbeidsovereenkomst, stelt de Belastingdienst.

Van Ladesteijn benadrukt dat bij de beoordeling of sprake is van een arbeidsovereenkomst een individuele toets geldt. “Daarin spelen alle omstandigheden van het geval een rol. Veel ingediende zorgcasussen zijn summier onderbouwd en doorlopen matig de uitlegfase. De omstandigheden die wél zouden wijzen in de richting van opdrachtnemerschap zijn matig bepleit. Sommige casussen besloegen zogezegd één kantje. Een Belastingdienst kan dan als handhaver op basis van het geldende toetsingskader geen kant op. Ik zou er ook een streep door hebben gezet.”

Zo ziet de Hoge Raad het inbeddingscriterium niet als doorslaggevend. En als werk ingebed is, hoeft dat nog niet te gelden voor de werker. “Nota bene de Belastingdienst draagt daartoe uitdrukkelijk in de zorgcasussen contra-indicaties aan, maar kon niet vaststellen dat daarvan sprake was.”

Hij vindt het jammer dat juist door de zorgcasussen de mythe is versterkt dat zorgverlening en zzp niet samen gaan. “Het is in elk geval an sich zeker voorstelbaar dat in de zorg op basis van een overeenkomst van opdracht kan worden gewerkt.” 

• Lees ook: Vacaturedaling zet door, maar personeelstekorten in zorg blijven hardnekkig

Essentieel voor opdrachtgevers: een beheersingssysteem

Wat je als opdrachtgever te doen staat, en dat geldt trouwens ook buiten de zorg, is aantonen dat het kan, zegt Van Ladesteijn. “Je moet je zaak bepleiten en de uitlegfase naar je hand zetten.”

Dat zorginstellingen professioneler moeten omgaan met hun inhuur, dat beaamt Van Ladesteijn. “Verschillende opdrachtgevers verleggen in het contract de aansprakelijkheid voor het beoordelen of sprake is van een arbeidsovereenkomst bij een broker en denken dat zij dan wel goed zitten. Maar die beoordeling gebeurt lang niet altijd op voldoende niveau, waarbij ook de zorginstelling risico’s loopt voor de kwaliteit van de zorg. Je ziet hetzelfde bij uitzending en varianten daarop. Je kunt erop wachten dat de discussie over schijnzelfstandigheid verlegt naar verkapte uitzending, nog los van eventuele aanstaande wet- en regelgeving.”

Voor opdrachtgevers is een professioneel beheersingssysteem een must. Ook de Belastingdienst wijst op het belang hiervan in het handhavingsplan. “Het is een van de eerste zaken waar de Belastingdienst naar kijkt”, weet van Ladesteijn. “Het draagt zeker bij aan de beheersing van risico’s. De feitelijke uitvoering sluit beter aan bij wat op papier staat. Hoe geef je invulling aan de verantwoordelijkheid die op je rust? Welk risico acht je acceptabel? Dienen er zaken te worden verbeterd? Is het dan een haalbare kaart?”

Lees ook op ZiPconomy:

• Handhaving schijnzelfstandigheid in 2026: wat wordt anders en wat niet?

• ‘Werkplezier in de zorg vraagt om werkbare zzp-wetgeving’