Minister Vijlbrief geeft vleessector tot 15 juni: verbeteren of uitzendverbod

Minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) heeft de vleessector een harde deadline gesteld. “Ik ben een vrij eenvoudig mens. Ik heb tegen de vleessector gezegd dat zij tot 15 juni hebben om die vooruitgang wel te tonen en dat ik anders ga werken aan een uitzendverbod. Zo simpel is het eigenlijk”, zo zei hij tijdens een commissiedebat Arbeidsmigratie in de Tweede Kamer. De stok achter de deur, een sectoraal verbod op het inlenen van arbeidskrachten via uitzendbureaus, staat in het coalitieakkoord. En een stok achter de deur, zo vindt de minister, moet je ook bereid zijn te gebruiken.

Besluit op basis van de Arbeidsinspectie

Vijlbrief gaat bij een definitief besluit af op de bevindingen van de Nederlandse Arbeidsinspectie, niet op het oordeel van de eigen sector: “De slager keurt zijn eigen vlees”, merkte hij op richting de Kamer.

De minister heeft onlangs wel uitvoerig met de sector gesproken, van slagerijen tot de grotere vleesverwerkers, en zei daarbij geen mensen te zijn tegengekomen “die het verkeerd bedoelen”. Toch zit de sector volgens hem “in alle toppen van de misstanden”. Zo ligt het percentage ontslag op staande voet in de vleessector nog altijd rond de 10 procent, terwijl het landelijk gemiddelde op zo’n 0,65 procent uitkomt. Het gaat daarbij veelal om personeel dat ingehuurd wordt via uitzenders.

Na het verlopen van deze deadline zal het kabinet starten met een internetconsultatie van de algemene maatregel van bestuur (AMvB) die hiervoor al is voorbereid. Een eventueel verbod gaat dus niet direct in, maar het wordt er wel concreter door.

Misstanden al sinds 2010

De aanleiding is niet nieuw. Sinds 2010 worden er misstanden geconstateerd bij de behandeling van arbeidskrachten in de vleesketen, veelal arbeidsmigranten die via uitzendbureaus werken. De minister noemde te lage betaling, onjuiste arbeidstijden, onveilig werk, intimidatie en geweld. Sinds 2021 zijn er maar liefst 29 gesprekken met de sector gevoerd, waarvan twaalf op het niveau van de minister. De noodzakelijke vooruitgang ziet Vijlbrief naar eigen zeggen vooralsnog niet.

Kamer verdeeld over verbod

In de Tweede Kamer zijn de meningen over dit punt verdeeld. Mariëtte Patijn (GL-PvdA) drong het hardst aan: de misstanden in de vleessector zijn volgens haar geen incident maar een structurele trend. Ongeveer 90 procent van de mensen in de sector werkt nu via een uitzendbureau, aldus Patijn, wat volgens haar geen kwestie van piek of seizoen is, maar van structureel werk. Misstanden die volgens Patijn alleen aan te pakken zijn als er met directe dienstverbanden wordt gewerkt – en dus niet met uitzendbureaus – zodat er een “aanspreekbare werkgever is”.

Ook voor Stephan Neijenhuis is het geduld op: de tijd van “je best doen” is voorbij, er moet resultaat komen, aldus het D66-Kamerlid. Ook Jurgen Nobel (VVD) wil de misstanden aanpakken, maar waarschuwde ervoor niet hele sectoren – vlees, tuinbouw, logistiek – als geheel weg te zetten en zich te richten op de malafide praktijken.

Tegenwind kwam vooral van Femke Wiersma (BBB), die het verbod “rigide” noemde. Zij wees erop dat de brancheorganisatie VleesNL een actieplan met zestien verbeterpunten heeft opgeleverd en dat het aandeel ontslag op staande voet de afgelopen jaren al sterk is gedaald, van zo’n 70 procent naar onder de 10 procent. Wiersma bepleitte het “zwaard van Damocles” in de ijskast te zetten als de sector aantoonbaar levert, en vroeg zich af of de inspectiecijfers niet vertekend zijn doordat juist de vleessector onder een vergrootglas ligt.

Vleessector wil zelf malafide bureaus weren

In dat actieplan van VleesNL, Gezond, veilig en eerlijk werk , staat dat de sector malafide bureaus wil weren. Zo heeft de brancheorganisatie met haar leden afgesproken uitsluitend te werken met uitzendbureaus die voldoen aan strikte criteria. Daaronder vallen aansluiting bij ABU of NBBU, SNA- en SNF-certificering, het voldoen aan de normeisen van de vrijwillige Wtta-module, en de verplichting om uit eigen beweging melding te doen van bevindingen, boetes of onderzoeken van de Arbeidsinspectie.

Verbod al langer in beeld

Het sectorale uitzendverbod hangt al langer boven de markt. In september 2024 liet toenmalig minister Van Hijum weten een technische verkenning uit te laten voeren naar de mogelijkheid om uitzendarbeid in risicosectoren als de vleessector te verbieden, en naar de optie om bedrijven te verplichten een minimumpercentage werknemers in vaste dienst te nemen. Hij sprak destijds van “een laatste redmiddel”.

Vanuit de uitzendbranche kwam toen forse kritiek. ABU-directeur Jurriën Koops noemde het verkennen van een verbod “voorbarig” en pleitte ervoor alle energie in de invoering van het toelatingsstelsel (de huidige Wtta) te steken. NBBU-directeur Marco Bastian sprak van “paniekvoetbal” en benadrukte dat de sector juist volop in gesprek was over het finetunen van die wet.

Toch nam het nieuwe kabinet het punt van een mogelijk sectoraal uitzendverbod dus op in het regeerakkoord.

Het bredere debat: aantallen omlaag, maar hoe?

Het gesprek over een mogelijk uitzendverbod was onderdeel van een breder commissiedebat over de toekomst van arbeidsmigratie. Vrijwel de gehele Kamer vindt dat de aantallen – er werken naar schatting circa 1,7 miljoen arbeidsmigranten in Nederland – omlaag moeten. Maar de Kamer is sterk verdeeld over hoe je dat moet bereiken.

• Lees ook: Analyse standpunten politieke partijen: arbeidsmigratie moet worden ingeperkt! 

Verschillende fracties (CDA, SGP, ChristenUnie, D66, VVD) bepleitten een omslag naar een hoogwaardiger economie, waarin minder wordt geleund op laagbetaalde arbeid en meer wordt ingezet op innovatie, automatisering en het benutten van het binnenlandse arbeidspotentieel. Minister Vijlbrief deelde die analyse: wie het bedrijfsmodel met laagbetaalde arbeid in stand houdt, maakt innoveren onaantrekkelijk. Hij wil het aantal echter niet via een hard kwantitatief richtgetal terugdringen, maar via “verstandig beleid”: laagproductieve sectoren kleiner maken, hoogproductieve groter. De kabinetsbrede taskforce Toekomst van Welvaart, inclusief een talentstrategie, komt hier voor de zomer op terug.

SP en JA21 drongen aan op de herinvoering van tewerkstellingsvergunningen voor EU-arbeidsmigranten als manier om echt te sturen. Volgens Jimmy Dijk (SP) biedt dat juist meer zekerheid en rechten; Simon Ceulemans (JA21) noemde het een fundamentele hervorming voorbij de symptoombestrijding. GL-PvdA bleef voorstander van vrij verkeer en wil vooral de uitzendketens inkorten. Vijlbrief was helder: binnen de Europese interne markt “gaat dat echt niet”, al beloofde hij dit desgewenst nog eens uitgebreid per brief te onderbouwen.

Ook het punt van de inhouding op het minimumloon voor huisvesting, waarvan voormalig minister Paul de afbouw daags na de verkiezingen terugdraaide, kwam weer terug. Vijlbrief worstelde zichtbaar met de vraag of dit los kan worden gezien van betere huurbescherming, en zegde een aparte Kamerbrief toe over de samenhang en het tijdpad. Die brief moet er kort na de zomer liggen. Als de conclusie is dat het niet uitmaakt, stuurt hij de maatregel alsnog naar de Kamer.

Vijlbrief verwees is een reactie op de zorgen vanuit de Kamer naar een aantal reeds aangekondigde voornemens en wetten, zoals de kennismigrantenregeling (wil kabinet behouden, uitwerking na de zomer), de pilot voor internationale vakkrachten (voorstel na de zomer), de start van de Wtta en komst van toezichthouder NAU (operationeel in 2028), een uitbreiding van de Arbeidsinspectie met 135 fte voor het nieuwe toezicht en de problematiek van derdelanders.