Minister Aartsen wil zzp-dossier ‘normaliseren’

De ambitie van Aartsen is helder: na zijn termijn van vier jaar zou het zzp-dossier geen politiek hoofdpijndossier meer moeten zijn. “De reden waarom we het er nu over hebben, is omdat het niet goed geregeld is in de wet en dat het dus bijzonder is geworden”, aldus de minister tegen ZiPconomy. Om dat te bereiken zet hij in op meerdere sporen tegelijk: de net aangenomen Wet rechtsvermoeden, voortzetting van de handhaving door de Belastingdienst, een communicatiecampagne én de nog te behandelen Zelfstandigenwet. Bovenal moet de Rijksoverheid laten zien hoe inhuur van zzp wel kan. 

Eerste zzp-wet in tien jaar door Tweede Kamer

De Tweede Kamer ging onlangs akkoord met het wetsvoorstel Rechtsvermoeden bij laag tarief. Voor Aartsen een belangrijke mijlpaal. “Het is natuurlijk heel bijzonder dat we voor het eerst in tien jaar tijd überhaupt een zzp-wet door de Kamer heen kunnen krijgen. Want het is geen vanzelfsprekendheid. Alle wetsvoorstellen zijn de afgelopen tijd gesneuveld.”

In zijn eerste week als minister besloot Aartsen het oorspronkelijke verduidelijkingsdeel van de VBAR van tafel te halen, omdat daarvoor geen Kamermeerderheid bestond. Hij ging door met de Zelfstandigenwet en het rechtsvermoedensdeel. Dat laatste biedt volgens hem een oplossing voor kwetsbare werkenden aan de basis van de arbeidsmarkt: mensen die op papier zzp’er zijn, maar zich in de praktijk meer werknemer voelen.

• Lees ook: Tweede Kamer stemt in met wet rechtsvermoeden werknemerschap bij laag tarief

Geen minimumtarief

Het rechtsvermoeden van werknemerschap iets waar zelfstandigen een beroep op kunnen doen, als ze ingehuurd worden over de tarief van 38 euro per uur. Aartsen erkent dat hier veel misverstanden over bestaan. “Dan ga ik het hier nog een keer heel duidelijk herhalen. Dat heb ik ook in de Kamer gezegd: de 38 euro – of je er nu boven of onder zit – zegt helemaal niets over of je wel of geen zelfstandige bent.”

Het tarief is volgens de minister een ‘extra steuntje in de rug’ om naar de rechter te kunnen stappen voor wie dat wil. “Ook onder de 38 euro kun je prima zelfstandig werken. Je moet alleen even zorgen dat je het op een goede manier hebt georganiseerd.”

De verwachting is overigens niet dat veel kwetsbare werkenden daadwerkelijk naar de rechter zullen stappen. Aartsen rekent vooral op een preventieve werking: opdrachtgevers die onder dat tarief uitbetalen, zullen kritischer moeten kijken naar de aard van de arbeidsrelatie.

Handhaving niet stopzetten

De Zelfstandigenwet zal naar verwachting pas in 2028 in werking treden. Veel zzp’ers en intermediairs pleiten ervoor om het handhavingsmoratorium te verlengen tot die nieuwe wet er is, omdat zij merken dat opdrachtgevers minder inhuren. Aartsen wil daar niet aan.

“De makkelijke oplossing zou zijn: zet de handhaving stop. Maar dat vind ik om een aantal redenen een slecht idee, omdat je dan een stap terugzet. Dan ga je weer naar een oude situatie waarin vrijheid-blijheid mag, waarin alles mag. Dan komen we weer al die schrijnende gevallen tegen, al die foute-boelgevallen. Dan wordt er weer een negatief beeld over zzp’ers neergezet.”

Bovendien wil de minister ‘zigzagbeleid’ voorkomen waarbij handhaving steeds aan en uit wordt gezet. Wel kondigt hij aan dat er in het hier en nu stappen worden gezet. Het toetsingskader van de Belastingdienst is al aangepast aan de nieuwe jurisprudentie uit het Uber-arrest, waarbij extern ondernemerschap een belangrijke rol speelt.

Campagne ‘Zo kan ZZP wel’

Het grootste probleem op dit moment is volgens Aartsen de onduidelijkheid over de regels, waardoor opdrachtgevers categorisch geen zzp’ers meer durven aan te nemen. “Daar moeten we vanaf”, aldus de minister. Hij pakt dat op twee manieren aan.

Allereerst geeft de Rijksoverheid het goede voorbeeld. De leidraad inhuur van de overheid was nog gebaseerd op de inmiddels van tafel gehaalde VBAR. “Daarvan hebben we gezegd: dat kan niet. We gaan echt terug naar het Uber-arrest en de Deliveroo-criteria.”

Daarnaast start het kabinet voor de zomer met een overheidscampagne onder de noemer ‘Zo kan ZZP wel’. “We willen aan opdrachtgevers gaan uitleggen dat je, als je je aan deze spelregels houdt, heel goed met zzp’ers kunt werken. Begin nou eens met de vraag: vertel mij nou eens hoe dat externe ondernemerschap bij jou eruitziet. Heb je nog meer klussen? Hoe actief ben je met je acquisitie? Doe je nog andere dingen ernaast? Hebben we bij de klus die we doen een kop en een staart afgesproken?”

• Lees ook: Kabinet lanceert campagne ‘Zo kan zzp wél’ en past webmodule aan

Zij-aan-zij werken kan wél

Een belangrijke verschuiving ten opzichte van eerdere ministers: Aartsen stelt expliciet dat zij-aan-zij werken – ongeveer hetzelfde werk doen als een werknemer in loondienst – op zich mogelijk is voor zzp’ers. Iets wat onder eerdere bewindslieden categorisch leek te worden uitgesloten.

“In het verleden waren er ministers die op basis van de toen geldende jurisprudentie zeiden: zij-aan-zij werken, dat kan natuurlijk niet. We hebben nu het Uber-arrest gezien, waarin de rechter zegt: dat kan wél.” Aartsen herhaalt deze boodschap bewust, omdat de woorden van een minister gewicht hebben in de markt. “Het klinkt misschien soms als open deuren, maar het is wel heel belangrijk voor de communicatie dat een minister en een overheidscampagne dit zeggen.”

Pacificeren met de Zelfstandigenwet

Een belangrijke vervolgstap is de Zelfstandigenwet, die voor het eerst in de Nederlandse wet vastlegt wanneer iemand als zelfstandige kan werken. “In heel veel andere Europese landen staat dat in de wet opgeschreven. Wij zijn een van de weinige West-Europese landen die dat nergens in de wet heeft staan”, aldus de minister. De Hoge Raad heeft de wetgever inmiddels al twee keer expliciet opgeroepen om met duidelijkere regels te komen.

Politiek ligt de wet gevoelig: de linkerflank vindt het te makkelijk worden voor zzp’ers, de rechterflank wil geen extra verplichtingen. Aartsen, die het wetsvoorstel als Kamerlid zelf mede-initieerde, zit nu met een minderheidskabinet en zoekt steun van zowel links als rechts.

Hij roept op tot pragmatisme. “Tegen beide kanten zeg ik dan: als iedereen in zijn gelijk blijft staan, gebeurt er niks.” De minister noemt zijn aanpak met een knipoog naar het verleden ‘pacificeren’: een politiek midden vinden tussen meer regels voor zzp’ers en het beschermen van de positie van werkenden.

“Heel veel zzp’ers zijn erbij gebaat dat we dit nu voor eens en altijd oplossen. Het gaat niet lukken door te zeggen: we doen nul regels. Je zult toch een paar spelregels met elkaar moeten afspreken om dit probleem op te lossen. En andersom geldt ook: we gaan niets geks doen in het arbeidsrecht, we gaan geen werknemersrechten uithollen.” 

Het hele gesprek te beluisteren op Spotify of kijk: 

Bron: ZiPconomy