Wat betekent de nieuwe toelatingswet voor uitleners én inleners? De NAU legt uit

Kees van Nieuwamerongen staat sinds vorig jaar aan het hoofd van de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt (NAU), de nieuwe autoriteit die verantwoordelijk wordt voor de uitvoering van de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (WTTA). “Daarmee zijn wij eigenlijk een regulerende partij binnen de uitleenmarkt: we kijken wie toegang krijgt tot de markt en wie niet.”

De kern van de wet is relatief eenvoudig: bedrijven die arbeidskrachten ter beschikking stellen (uitzendbureaus, detacheerders en andere uitleners) mogen dat straks alleen nog doen als ze officieel zijn toegelaten. Die toelating wordt zichtbaar in een openbaar register. “Eind volgend jaar hebben wij een register staan. Daarin kunnen met name inleners zien: met wie mag ik zaken doen? Partijen die in dat register staan, zijn door ons toegelaten tot de markt.” Wie personeel inhuurt van een partij die niet in het register staat, loopt risico op een boete. “Dan ben je gewoon strafbaar.”

Terug naar regulering van de uitzendmarkt

De WTTA betekent feitelijk een terugkeer naar regulering van de sector. Tot begin jaren negentig konden uitzendbureaus alleen opereren met een vergunning. Daarna werd de markt vrijgegeven. Dat heeft volgens Van Nieuwamerongen ook negatieve effecten gehad. “Als gevolg daarvan hebben we nu heel veel uitzendbureaus en uitleners in Nederland. Dat heeft ook tot misstanden geleid in de markt.”

Vooral kwetsbare groepen werknemers kunnen daarvan de dupe worden. “Denk aan mensen die voor te lage beloning werken, mensen van wie belastingen niet worden afgedragen, of slechte huisvesting hebben. Het gaat niet alleen om arbeidsmigranten, maar om iedereen met een zwakke positie op de arbeidsmarkt.”

De Wtta is in het belang van werknemers, maar ook van bedrijven die het wél goed willen doen

Het rapport van de Commissie Roemer uit 2020 pleitte daarom voor strengere regulering van de sector. “Een van de aanbevelingen was: ga de markt weer reguleren. Zorg dat niet iedereen zomaar een uitzendbureau kan beginnen.” De WTTA moet die professionalisering afdwingen. “Het is in het belang van werknemers, maar ook van bedrijven, zowel uitleners als inleners, die het wél goed willen doen. Die worden nu vaak uit de markt geconcurreerd door partijen die zich niet aan de regels houden.”

Certificering wordt verplicht

De wet maakt het huidige vrijwillige certificeringssysteem verplicht. Op dit moment kunnen uitzendbureaus een certificaat aanvragen bij de Stichting Normering Arbeid (SNA). “Dat is nu vrijwillig. Als je het niet hebt, kun je nog steeds personeel uitlenen.” 

Met de WTTA verandert dat. “Het hele stelsel met inspectie-instellingen wordt verplicht. Iedereen die arbeid ter beschikking wil stellen moet een inspectierapport laten maken.” Daarnaast gelden nog andere eisen, zoals een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) en het storten van een waarborgsom. Wie niet aan de eisen voldoet, krijgt geen toelating. “Dan mag je dus geen zaken meer doen in de markt.”

• Lees ook: Eerste Kamer stemt in met toelatingsstelsel (Wtta)

Niet alleen voor grote uitzendbureaus

De NAU verwacht dat ongeveer 15.000 organisaties een toelating zullen aanvragen. “Dat zijn uitzendbureaus, maar ook andere partijen die personeel uitlenen. Dat kan een heel breed gezelschap zijn.” Veel bedrijven realiseren zich volgens Van Nieuwamerongen nog niet dat zij onder de wet kunnen vallen. De wet heeft namelijk een brede definitie van ‘terbeschikkingstelling van arbeid’. 

Van Nieuwamerongen gebruikt een eenvoudig voorbeeld. “Stel: een bedrijf heeft het wat rustiger en een ander bedrijf heeft het juist druk. Dan wordt gezegd: mag ik gebruikmaken van jouw medewerkers?” Als de medewerkers vervolgens onder leiding van het andere bedrijf werken en er een vergoeding tegenover staat, kan dat al onder de wet vallen. “Dan ben je eigenlijk al bezig met het uitlenen van arbeidskrachten.” 

Ook mkb valt onder de wet

Het gaat dus veel verder dan alleen de grote uitzend- en payrollbedrijven en kan ook kleinere bedrijven in het mkb betreffen. “Denk aan bedrijven in de bouw of de zorg, accountantskantoren, ingenieursbureaus of softwarebedrijven die personeel uitlenen.”

Voor kleine of incidentele vormen van uitlenen kan een ontheffing mogelijk zijn. “Als minder dan tien procent van je omzet uit uitleenactiviteiten komt, kun je een ontheffing aanvragen.” Maar dat moet wel worden aangetoond. “Dan moet je dus wel kunnen laten zien dat het inderdaad maar een klein deel van je omzet is.” Daarnaast zijn enkele sectoren uitgezonderd van de wet, waaronder: beveiligingsbedrijven, sociale werkvoorziening en BBL-leerwerktrajecten.

Veel bedrijven weten eigenlijk niet eens precies van wie de werknemers afkomstig zijn die bij hen rondlopen

Belangrijke rol voor inleners

De WTTA raakt niet alleen uitleners. Ook opdrachtgevers krijgen een belangrijke verantwoordelijkheid. “Voordat je zaken doet met een uitlener moet je in het register kijken: mag ik met deze partij zaken doen?” Doet een bedrijf dat niet en huurt het personeel in via een niet-toegelaten partij, dan kan ook de inlener worden beboet. “Die verantwoordelijkheid ligt dus echt aan beide kanten.” Volgens Van Nieuwamerongen betekent dit dat organisaties hun inhuurprocessen moeten gaan controleren, omdat er soms met ingewikkelde constructies wordt ingehuurd. “Veel bedrijven weten eigenlijk niet eens precies van wie de werknemers afkomstig zijn die bij hen rondlopen.”

Strak tijdpad richting 2028

De invoering van de WTTA verloopt in verschillende stappen. De planning op hoofdlijnen:

• 2026: aanwijzen inspectie-instellingen, voorbereidingen door bedrijven
• 1 november-31 december 2026: aanmelden voor overgangsregeling
• 2027: opening toelatingsloket, aanvragen toelating
• 1 januari 2028: start handhaving

Het SNA-keurmerk kan gebruikt worden als middel om toegelaten te worden. Wie dat niet heeft, komt in aanmerking voor het overgangsrecht. “Van de 15.000 zijn er 4.000 partijen die in het bezit zijn van een SNA. Dat betekent dat 11.000 partijen gebruik zouden kunnen maken van het overgangsrecht.”

Het moment eind 2026 is volgens Van Nieuwamerongen cruciaal. “Als je gebruik wilt maken van de overgangsregeling, moet je je echt in die periode aanmelden.” Bedrijven die dat niet doen, lopen een groot risico. “Dan weet je eigenlijk al dat je op 1 januari 2028 niet meer actief kunt zijn in de markt.”

• Lees ook: Nieuwe versie Wtta-normenkader gepubliceerd: een ‘tijdelijke aanpassing’.

Begin nu met voorbereiden

Volgens Van Nieuwamerongen is het belangrijkste advies aan bedrijven simpel: begin zo snel mogelijk. “De eerste stap is kijken: val ik onder deze wet of niet?” Dat kan onder meer via een beslisboom op de website van de NAU of met hulp van adviseurs en accountants. “Als je nooit personeel uitleent, is er niks aan de hand. Maar doe je dat wel, dan moet je het verdere proces in.” Ook opdrachtgevers moeten volgens hem aan de slag. “Inleners moeten nu al kijken: met wie doen wij eigenlijk zaken?”

De wet betekent voor veel bedrijven een forse professionaliseringsslag. “Er zijn nog veel bedrijven die hun administratie niet volledig op orde hebben,” zegt Van Nieuwamerongen. Denk aan contracten van werknemers, belastingaangiftes, controle op werkvergunningen en correcte huisvesting van arbeidsmigranten. “Voor kleine bedrijven kan dat echt een enorme tour de force worden.”

Uiteindelijk is het doel van de wet volgens Van Nieuwamerongen duidelijk: een eerlijkere arbeidsmarkt. De concurrentie op prijs heeft in sommige gevallen geleid tot een race to the bottom. Met de WTTA moet dat veranderen. “Het hele argument van concurrentievervalsing – ‘mijn concurrent doet het ook’ – zou daarmee moeten verdwijnen.” Volgens hem vraagt de wet ook om een morele keuze van bedrijven. “Je kunt proberen onder de regels uit te komen. Maar je kunt ook zeggen: ik wil gewoon op een fatsoenlijke manier zaken doen.”

Webinar terugkijken

Dit is een samenvatting van het webinar over de Wtta tijdens de Webinar Week eerder deze maand, waarin Wim Davidse (hoofdredacteur FlexNieuws) uitgebreid in gesprek gaat met NAU-directeur Kees van Nieuwamerongen.