Randstad: ‘arbeidsbegroting nodig om knelpunten in kraptesectoren aan te pakken’

“De paradox op de arbeidsmarkt is dat die aan de ene kant ruimer wordt, maar tegelijkertijd blijven de kraptesectoren krapper worden”, zegt Tiel. De sector Zorg en welzijn telt momenteel 70.000 openstaande vacatures, de bouw 30.000, voor de energietransitie zijn zeker 50.000 technici nodig en wie gaan al die duizenden nieuwe banen bij Defensie invullen? Dat is een maatschappelijk probleem dat vraagt om een sectoroverstijgend perspectief.

Randstad komt daarom met een blauwdruk van de ‘arbeidsbegroting’: dat maakt inzichtelijk hoeveel en welke mensen nodig zijn om politieke ambities te realiseren, waar dat talent vandaan komt en waar knelpunten ontstaan. En dat is hard nodig. “Het is positief dat in het coalitieakkoord meer aandacht is voor arbeid, maar de praktijk is dat de arbeidsmarkt voor grote uitdagingen staat. Het kabinet stelt bijvoorbeeld over de energietransitie dat de netcongestie prioriteit heeft, net als het investeren in hernieuwbare energie, maar wie gaat dat doen? Daarover wordt weinig gezegd in het coalitieakkoord. Een miljard op de Rijksbegroting is waardeloos als er geen arbeidskrachten beschikbaar zijn”, zo zei Tiel dinsdag 10 maart jl. tijdens de Arbeidsmarktupdate van Randstad Groep Nederland.

Kannibalisatie tussen kraptesectoren

“Zonder sectoroverstijgend perspectief krijg je kannibalisatie op de arbeidsmarkt en verschuif je het probleem van de ene kraptesector naar de andere. Want het is pijnlijk duidelijk dat we heel grote knelpunten hebben”, stelt Tiel. Want de druk op de arbeidsmarkt ontstaat niet alleen binnen sectoren, maar juist ook tussen sectoren.  “De strijd om talent dreigt een zero-sum game tussen sectoren te worden,” zegt Bart van Krimpen, Lead Market Intelligence bij Randstad Groep Nederland. “Als we een technicus uit de bouw naar Defensie halen, lossen we het ene probleem op, maar creëren we elders een nieuw probleem.”

Die spanning blijkt ook uit de arbeidsbegroting die Randstad heeft gemaakt. Woningbouw, Defensie en energietransitie doen allemaal in belangrijke mate een beroep op vergelijkbare technische profielen. Ze vissen in dezelfde vijver van talent. Defensie heeft bijvoorbeeld ook behoefte aan medische staf, terwijl de zorg zelf ook al kampt met grote personeelstekorten.  Oftewel, de druk op beroepsgroepen waar nu al hard aan wordt getrokken, zal alleen maar verder toenemen.

Extra inzet in de ene sector kan daardoor direct leiden tot nieuwe knelpunten in een andere. Dat maakt duidelijk dat personeelstekorten zich niet vanzelf laten oplossen binnen sectorale grenzen, maar vragen om bredere regie op de arbeidsmarkt als geheel, zo stelt Randstad. En dat vraagt dus om een samenhangende aanpak op meerdere fronten.

Uit bovenstaande afbeelding blijkt dat van de drie grootste kraptesectoren de zorg en bouw de grootste knelpunten kennen. Denk aan de elektrotechnisch installateurs die nodig zijn in beide kraptesectoren, een beroepsgroep waarvan verdere verkrapping wordt verwacht. Waar het kabinet voor Defensie nog wel enkele maatregelen neemt om nieuw personeel aan te trekken, is er voor de zorg en woningbouw geen of onvoldoende onderbouwing voor de vraag hoe de arbeidsmarkt daarin moet voorzien.

“Een miljard op de Rijksbegroting is waardeloos als er geen arbeidskrachten beschikbaar zijn.” Jeroen Tiel, CEO Randstad Groep Nederland

In de overkoepelende langetermijnvisie om de structurele krapte aan te pakken heeft Randstad vier uitgangspunten:

1. Een realistische arbeidsbegroting; alle nieuwe maatregelen zouden moeten worden voorzien van een sluitende begroting, niet alleen financieel, maar ook qua bemensing. Een ‘arbeidsbegroting’ die kwantitatief en kwalitatief inzichtelijk maakt hoeveel mensen nodig zijn, wat er van hen wordt gevraagd en wat zij nodig hebben om dat werk te kunnen doen. Zonder sluitende arbeidsbegroting kunnen politieke ambities niet worden gerealiseerd.
2. Skills boven contractvorm; van contractzekerheid naar werkzekerheid door ontwikkeling van skills. Arbeidsmarktregulering in lijn met het SER MLT-advies, maar geen onnodige complexiteit die de uitvoering in de weg staat. Flexibiliteit is nodig in de dynamische economie. De beste bescherming daarbij is werkzekerheid; door te investeren in opleidingen en skills beschikken mensen over de juiste skills en maak je hen weerbaarder.
3. Zet in op activering arbeidsmarkt; de huidige arbeidsmarktregulering vormt een belemmering voor de noodzakelijke transities. Zo moeten regels voor arbeidsongeschiktheid worden hervormd om mensen sneller weer aan het werk te krijgen. (Tiel: “Het is onacceptabel dat we onbenut arbeidspotentieel hebben. De drempels om aan de slag te gaan moeten omlaag, werken moet lonen.”) Andere maatregelen: vereenvoudiging van de regelingen en gerichte loonkostensubsidies om meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt beter naar werk te begeleiden, gerichte arbeidsmigratie in cruciale sectoren en het terugdringen van verzuim.
4. Productiviteit verhogen; met een krimpende beroepsbevolking is productiviteitsgroei essentieel. Technologie en AI spelen hierin een cruciale rol, maar échte impact ontstaat pas wanneer mensen over de juiste vaardigheden beschikken om deze innovaties effectief toe te passen. Den Haag moet inzetten op structurele investeringen in vaardigheden en om- en bijscholing.

Blauwdruk arbeidsbegroting

Met de blauwdruk arbeidsbegroting brengt Randstad in beeld wat in beleidsplannen nog onderbelicht blijft, niet alleen de financiële, maar ook de menselijke onderbouwing van politieke keuzes. Daarmee wordt duidelijk of plannen niet alleen betaalbaar, maar ook uitvoerbaar zijn. “Met deze eerste opzet van een arbeidsbegroting biedt Randstad de politiek een kompas”, zegt Tiel die een handreiking doet aan beleidsmakers en politiek om gezamenlijk verder te concretiseren en te bouwen aan een integrale aanpak.

Randstad nodigt partijen als het CPB en ROA (onderzoek), de SER (draagvlak voor een arbeidsbegroting) en de ministers van SZW en Werk en Participatie (regie) uit om data en inzichten te bundelen en het instrument arbeidsbegroting gezamenlijk verder te concretiseren. Tiel: “De uitdagingen op de arbeidsmarkt zijn te groot om door één partij alleen te worden opgelost. Alleen als overheid, onderwijs en bedrijfsleven de handen ineenslaan, kan Nederland zich voorbereiden op de arbeidsmarkt van de toekomst.”