SER wil maximale detacheringsduur derdelanders: ‘Toon een beetje lef’

Drie maanden gewerkt in het EU-land van de buitenlandse werkgever en een vergunning die langer geldt dan de klus in Nederland duurt: met die twee eisen wil het kabinet de sluiproute voor gedetacheerde derdelanders dichten, zoals Flexnieuws eerder meldde. De SER juicht dat toe, maar vindt het niet genoeg.

Femke Laagland, hoogleraar (Europees) arbeidsrecht aan de Radboud Universiteit en kroonlid van de SER, zette woensdag in een technische briefing voor de Tweede Kamer uiteen waar het SER-advies verder gaat dan de kabinetsplannen. Aanleiding is de uitwerking van het advies Arbeidsmigratie naar waarde, die de SER op 22 oktober publiceerde.

Geen zicht op hoe lang iemand blijft

De eis dat een derdelander eerst minimaal drie maanden in het zendende EU-land heeft gewerkt, noemt Laagland een belangrijke eerste stap. Het geeft alleen geen zicht op hoe lang iemand daarna in Nederland blijft werken. Het Europese recht kent geen maximale detacheringsduur. Werknemers kunnen daardoor jarenlang via opeenvolgende detacheringen en verschillende uitzendbureaus bij dezelfde inlener werken, waarbij de termijn telkens op dag één begint. Zo komen zij nooit toe aan de uitgebreide harde kern van arbeidsvoorwaarden die na twaalf maanden geldt.

De SER wil daarom een maximale duur. Die geeft de Arbeidsinspectie handvatten om te handhaven en het meldloket zicht op overschrijding. Laagland erkent dat het punt gevoelig ligt, omdat onzeker is of Europa het toestaat. In voetnoten onderbouwt de SER waarom het volgens haar kan: de uitzendrichtlijn kent geen maximale duur, maar lidstaten mogen er volgens het Hof van Justitie zelf een stellen. Het concept-wetsvoorstel tijdelijkheid inlenen doet dat ook, met drie jaar. “Als we het niet proberen, komen we er ook nooit achter”, zei Laagland. Dat het Hof in 2006 meermaals moeilijk deed over zulke termijnen, weegt voor haar niet zwaar: “2006 was een andere tijd dan 2026.”

• Lees ook: Concept wetsvoorstel tijdelijkheid van inlenen: na 156 weken vast contract bij inlener of stoppen

Een concrete termijn noemt de SER niet. Daar kwam de commissie niet uit, zei Laagland op een vraag van Mariëtte Patijn (PRO). Drie jaar, het anker uit het wetsvoorstel, noemde ze logisch. Ook een onderbrekingstermijn tussen opvolgende detacheringen wil de SER: twee maanden zoals in de Europese coördinatieverordening voor sociale zekerheid, volgens Laagland zelf liever drie.

Waarom het kabinet dit niet overneemt, weet ze niet. Kamerlid Simon Ceulemans (JA21) vroeg of dat om juridische of inhoudelijke redenen is. De reactie van het ministerie noemt het punt niet, zei Laagland, ze tast “nog een beetje in het duister”. In de kabinetsstukken staat wel dat de overige SER-aanbevelingen over het nationale juridische kader niet mogelijk bleken vanwege het Europese recht. Laagland stelde voor het te proberen en over drie jaar te evalueren. Is er vrees voor een tik van de Europese Unie, dan geldt voor haar: “Toon een beetje lef.”

Postbusfirma’s en ‘substantiële activiteiten’

Een tweede punt is de eis dat een buitenlandse dienstverlener substantiële ondernemingsactiviteiten in het eigen land verricht. De handhavingsrichtlijn kent die eis om postbusfirma’s tegen te gaan, maar wat het precies inhoudt blijft vaag. Alleen al het wegen van de criteria kost de Arbeidsinspectie een enorme exercitie.

Laagland gaf het voorbeeld van een Pools uitzendbureau dat in Polen werft, maar daar zelf niemand ter beschikking stelt. Voor de coördinatieverordening besliste het Hof dat een uitzendbureau daarvoor ook in het eigen land moet uitlenen. Zulke concrete eisen wil de SER ook voor de detacheringsrichtlijn, plus meer informatie van buitenlandse dienstverleners in het meldloket. De Europese Arbeidsautoriteit (ELA) inschakelen duurt jaren, zei ze: dan is de arbeidsmigrant allang vertrokken.

Het kabinet reageerde volgens Laagland niet op dit punt in de Kamerbrief. In zijn overzicht van de SER-aanbevelingen staat het als nog niet uitgewerkt: het wil verkennen of het begrip duidelijker kan en geeft prioriteit aan andere maatregelen.

• Lees ook: Kabinet wil detachering derdelanders aanscherpen, boetes 22 procent hoger

Gedragscode: de overheid als stok achter de deur

De gedragscode voor goed werkgever- en opdrachtgeverschap gaat verder dan de wet en richt zich via een ketenbenadering ook op opdrachtgevers verderop. “Dit is toch gewoon hoe je normaal met mensen omgaat”, zei Laagland. De SER wil de code verankeren in cao’s van sectoren met veel arbeidsmigranten en vraagt de overheid om ondertekening als voorwaarde te stellen bij aanbestedingen en bij de pilot voor vakkrachten van buiten de EU. “Als overheid moet je volgens mij het goede voorbeeld geven.” Dat het zo moeizaam gaat, vindt ze opvallend: “Je hebt instrumenten, maar daar doe je helemaal niks mee.”

Guido van Woerkom van werkgeversvereniging AWVN wees erop dat de bovenste schakel in een keten grotendeels bepaalt wat lager in die keten gebeurt, en dat een code sneller werkt dan wetgeving. Het kabinet verkent een handreiking voor inkopers over sociale voorwaarden in aanbestedingen en wijst op het Europese voorstel voor nieuwe aanbestedingsregels van 9 september.

Rechtsvermoeden en doorstarters

Over het rechtsvermoeden in de Wet minimumloon zijn SER en kabinet het eens: bij een gebrekkige urenadministratie wordt uitgegaan van zes maanden voltijds werk, tenzij de werkgever het tegendeel aantoont. De SER dringt aan op spoedige invoering. Minder aandacht krijgt volgens Laagland het probleem van bestuurders die een onderneming liquideren met openstaande loonschulden en boetes, en dezelfde activiteiten in een nieuwe rechtspersoon voortzetten. De SER wil onderzoek naar het meewegen van eerdere overtredingen. Het gaat haar erom dat “het vennootschapsrecht niet wordt gebruikt om sociale verplichtingen te omzeilen”, anders blijft de arbeidsmigrant “op de blaren zitten”.

Huisvesting: eerst het aanbod

Huisvesting is volgens Dion Vijverberg, strategisch beleidsadviseur arbeidsrecht bij VNO-NCW en MKB-Nederland, “misschien wel het allerbelangrijkste element”. Daphne de Wild, beleidsadviseur bij het CNV, zei dat het CNV, dat vorig jaar tegen afbouw van de loonsinhouding voor huur was, nu kan instemmen met het voorstel zolang het wetsvoorstel voor passende woonruimte wordt ingevoerd. Vijverberg vroeg de Kamer te letten op het aanbod, zodat mensen niet “tussen wal en schip raken”. Het kabinet mikt voor dat wetsvoorstel op 1 juli 2028.

Minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) bespreekt zijn plannen donderdag 12 november met Kamerleden in een commissiedebat arbeidsmigratie.