ABU en NBBU vinden uitzendverbod vleessector ‘verkeerd instrument’

Minister Vijlbrief kondigde eind juli een sectoraal uitzendverbod voor de vleesverwerkende industrie aan. Hij had de sector tot dat moment de tijd gegeven om orde op zaken te stellen, maar zag onvoldoende verbetering in de situatie rond uitzendkrachten die in de sector werken. Het aangekondigde verbod moet halverwege 2028 ingaan. Van 3 juli tot en met 28 augustus konden belanghebbenden in een internetconsultatie feedback geven op het geplande verbod.

De uitzendsector: verkeerd instrument tegen een reëel probleem

ABU en NBBU erkennen in hun reactie via de internetconsultatie de ernst van de misstanden in de vleesketen, maar vinden dat het verbod het probleem niet oplost. Zoals de ABU het verwoordt: “Het verbod laat misstanden niet verdwijnen, het verschuift ze.” Beide organisaties wijzen erop dat de verantwoordelijkheid voor arbeidsomstandigheden nu al bij de inlener ligt, als materiële werkgever met leiding en toezicht, en dat een andere contractvorm daar op zichzelf niets aan verandert.

Het zwaarste argument van de sector draait om timing. Per 1 januari 2027 treedt de Wtta in werking, het toelatingsstelsel waarmee uitleners voortaan structureel worden gecontroleerd op ruim honderd normeisen, van het wettelijk minimumloon tot huisvesting via Stichting Normering Flexwonen. Zodra vleesbedrijven niet meer mogen uitzenden, vallen die arbeidsrelaties buiten de reikwijdte van de Wtta en verdwijnt daarmee juist het controlemiddel dat malafide partijen moet weren. “Als boeven zich niet houden aan bestaande regels, doen ze dat ook niet aan de nieuwe”, schrijft Jurriën Koops, directeur van de ABU, op LinkedIn.

• Lees ook: Kabinet zet door: uitzendverbod vleessector vanaf medio 2028

De ABU toetste het voorstel bovendien aan de Europese Uitzendrichtlijn en concludeert dat het verbod niet doelmatig, noodzakelijk of proportioneel is. Zowel de NBBU als de ABU vrezen daarnaast een waterbedeffect: de behoefte aan arbeidskrachten verdwijnt niet, dus verschuift de dienstverlening rond werving, vervoer en huisvesting naar plekken die buiten het zicht van de Wtta en keurmerken vallen.

Als alternatief pleiten de brancheorganisaties voor een individueel inleenverbod voor specifiek malafide bedrijven, gerichte handhaving en meer capaciteit voor de Arbeidsinspectie.

VNG: forse zorgen over de uitvoering

Ook de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft via de internetconsultatie gereageerd. De VNG neemt in haar reactie geen standpunt in over de vraag of een sectoraal verbod het juiste instrument is. Wel herkent de vereniging de problematiek: gemeenten worden al jaren geconfronteerd met de gevolgen van misstanden rond arbeidsmigranten.

Maar de VNG plaatst, net als ABU en NBBU, kanttekeningen bij de onderbouwing en uitvoerbaarheid van het voorstel. Zo wijst de VNG erop dat gemeenten zelf ontbreken in de voorbereiding van het besluit, terwijl veranderingen in de arbeidsrelatie van arbeidsmigranten direct gevolgen hebben voor huisvesting, leefbaarheid en maatschappelijke opvang.

• Lees ook: ‘Uitzendverbod vleessector ondermijnt de Wtta’

Een belangrijk zorgpunt is huisvesting: de toelichting bij het besluit gaat ervan uit dat veel uitzendkrachten na invoering rechtstreeks in dienst treden bij hun huidige inlener, maar het besluit bevat geen overnameplicht of werkgarantie. Gemeenten zien nu al problemen met dakloze arbeidsmigranten en vrezen dat het verbod zonder nadere waarborgen tot extra dakloosheid kan leiden, zeker rond de overgangsperiode in 2028.

Ook de VNG waarschuwt voor verschuiving naar andere constructies, zoals contracting of schijnzelfstandigheid: gemeenten zien daar nu al signalen van. En net als de uitzendsector zet de VNG vraagtekens bij de vergelijking met Duitsland die het kabinet aanhaalt, al is de reden een andere: het Duitse verbod is wezenlijk breder en sluit ook zzp-constructies en contracting uit, waardoor de vergelijking met het Nederlandse voorstel volgens de VNG mank gaat. Tot slot vindt de VNG de voorziene evaluatie na vier jaar te laat: effecten op huisvesting en dakloosheid kunnen zich direct na invoering voordoen en moeten dus vanaf de inwerkingtreding worden gemonitord.

FairWork: het verbod is een noodzakelijke stap

De Stichting FairWork, die zich inzet voor eerlijke arbeidsomstandigheden en rechtvaardige behandeling van arbeidsmigranten, is wel positief over het voorgenomen uitzendverbod. De stichting verwelkomt het verbod als een belangrijke en noodzakelijke stap. Ze wijst ook op de meldingen die de stichting binnenkrijgt van uitzendkrachten in de vlees- en pluimveesector over onder meer onderbetaling, intimidatie, onrechtmatige uithuiszetting en het innemen van identiteitsdocumenten. Zelfregulering door de sector heeft volgens FairWork onvoldoende resultaat opgeleverd.

Toch is ook FairWork niet van mening dat het verbod alléén volstaat. De stichting vraagt om aanvullende maatregelen: stevige handhaving en het loskoppelen van werk en huisvesting.

Vervolg

De internetconsultatie is nu gesloten. Naast die van genoemde organisaties leverde dat ook tientallen andere reacties op, veelal van bedrijven en organisaties uit de vleesverwerkende sector zelf. Ook zij staan negatief tegenover het voorgenomen verbod.

Of dat de minister op andere gedachten gaat brengen, is maar zeer de vraag. Een internetconsultatie is niet direct bedoeld om de standpunten over een besluit te inventariseren maar primair gericht op de juiste uitvoering van een reeds genomen politiek besluit.

Minister Vijlbrief zal een – mogelijk aangepaste – regeling later dit jaar ter behandeling voorleggen aan de Tweede Kamer.

• Lees ook: Arbeidsinspectie legt miljoenenbeslag op vermogen aandeelhouder uitzendbureau in vleessector