loading
views

Leo Witvliet: Zorgvuldiger kijken naar de rol van zzp’ers

Leo Witvliet: Zorgvuldiger kijken naar de rol van zzp’ers

Leo Witvliet stoort zich aan ‘prietpraat’ over zzp’ers.
Volgens hem moet er zorgvuldiger worden gekeken naar hun rol op de arbeidsmarkt.

Prof. dr. mr. Leo Witvliet bekleedt de leerstoel Interim-management en Kennis van Flexibiliteit aan de Nyenrode Business Universiteit. Hij is verbonden aan het Kennis Instituut Zelfstandig Ondernemerschap (KIZO) en het Instituut Interventie Management (IIM).

Meerdere invalshoeken
“In de afgelopen maanden werd er veel gediscussieerd over zzp’ers en ook veel onzin verkondigd. Een realistisch gesprek over de zzp’er heeft in ieder geval twee invalshoeken. Die van de motieven van de medewerker en die van het bedrijfsleven. Een derde invalshoek betreft een aantal autonome krachten zoals globalisering, technologisering, de veranderende rol van samenleving, het leeftijdsvraagstuk en de beschikbaarheid van grondstoffen.

Er is een veelheid aan redenen waarom bedrijven en overheidsorganisaties kennis van specialisten en hogeropgeleiden liever op een flexibele manier bijeenbrengen, dan als vaste medewerkers. Vaak gaat het om projecten, om ervaring opdoen met de materie, innovaties uitproberen, ervaringskennis tijdelijk toevoegen, een tijdelijk tekort opvullen. Een reden kan ook zijn dat er geen structurele gelden beschikbaar zijn of dat er een bewuste strategie gevolgd wordt, waarbij het inhuren van gespecialiseerde kennis voor korte perioden plaats vindt.

Specialisten
Van de 750.000 zzp’ers, is ongeveer een derde gespecialiseerd in vakdisciplines waarbij management, hogere bedrijfskundige of zeer gespecialiseerde kennis ter beschikking wordt gesteld wordt. Een kleine kopgroep daarboven wordt gevraagd voor zware bestuurlijke vraagstukken.

Vakmensen
Het andere deel van de zzp’ers is onder te verdelen in directe inzetbare uitvoerende mensen en gespecialiseerde vakmensen. Deze laatste groep is zeer gemêleerd, zoals stoffeerders, loodgieters, tandtechniekers, timmerlieden, lassers. Zij oefenen een ambacht uit, maken concrete producten en werken voor zichzelf of in kleinschalige organisaties met andere zelfstandigen.
De groep van direct inzetbare uitvoerende mensen omvat eigenlijk alle denkbare functies op uitvoerend niveau, van mensen die meewerken in de landbouw om de gewassen op tijd binnen te krijgen, tijdelijk inspringen bij zorgverleners of zich via bouwbedrijven laten inhuren tot financieel administratieve medewerkers. Een deel van deze banen wordt ook bemiddeld door de uitzendbranche.

Vrijwillig of gedwongen
In de huidige arbeidsmarkt, waarbij er onvoldoende werkgelegenheid is, wordt menigeen die ontslagen is en geen werk meer kan vinden door uitkeringsinstanties in de richting van het zelfstandig ondernemerschap ‘geduwd’, al dan niet begeleid en van financiële middelen voorzien. De motivatie en daarmee de kans op succes verschilt tussen vrijwillig en gedwongen. Meer onderzoek hiernaar is op zijn plaats. Waarom moet iemand ZZP’er worden? Is een omscholingstraject niet een logischer reactie? Is het wel de rol van het UWV om iemand die al 15 jaar in loondienst zit, bij ontslag het zzp-schap in te duwen of zijn er andere mogelijkheden? Gesprekken met diverse instanties rechtvaardigt het gezegde ’De vraag stellen is hem beantwoorden’.

Ondernemer?
Is de zzp’er ondernemer? Dit is een hardnekkige discussie. Moet hij als ondernemer afgerekend worden op de normen die verbonden zijn aan het ondernemerschap, zoals het creëren van arbeidsplaatsen of het bewerkstelligen van economische groei, of is hij een zelfstandige die ondernemende skills moeten hebben om zichzelf in de reguliere arbeidsmarkt te kunnen wegzetten. Sommige zzp’er zullen zich ontwikkelen tot ondernemers en zullen snel niet meer vallen onder de term zzp’er. Het merendeel is echter een ondernemende professional in de arbeidsmarkt. Meerdere onderzoeken hebben laten zien dat de motivatie om als zelfstandige te willen functioneren te maken heeft met het vorm kunnen geven aan een eigen professionele positie. Men is het betuttelende werken in organisaties beu en kan als zelfstandige beter vorm geven aan de werk/privé balans.

100% zzp of hybride
Hoe verzamelt een zzp-er zijn inkomen? Hij is volledig gespecialiseerd in een vakgebied en haalt hier 100% van zijn inkomen uit, of hij genereert op een hybride manier zijn inkomen. Naast een parttime baan in vaste dienst is hij twee dagen als zelfstandige aan het werk en heeft samen met een partner een nieuwe onderneming opgezet.

Wendbaar reageren op vraag vanuit de markt
Het moge duidelijk zijn dat de zzp’er niet bestaat. De arbeidsmarkt is veranderd en stelt andere eisen dan enkele jaren geleden, toen wij nog een op productie gerichte economie hadden, gekoppeld aan het uitgangspunt van vaste banen. Voor het bedrijfsleven en de overheid is de noodzaak om de wendbaarheid van de organisatie te vergroten topprioriteit geworden. Wendbaarheid in kwantitatieve en kwalitatieve zin. Als de markt tegenvalt moet je niet met teveel personeel blijven zitten. Maar ook wendbaarheid om je snel te kunnen aanpassen aan inhoudelijke veranderingen binnen de eigen markt. Hoogwaardige technologische bedrijven die binnen ongeveer 6 maanden een geheel nieuwe technologische productie infrastructuur moeten kunnen opzetten, verschillen hierin van de meer gebureaucratiseerde omgeving, zoals banken, verzekeraars en delen van de overheid, waarbij 2 jaar soms een redelijke termijn is.

Flexibilisering van kennis in een strategische relatie
Een meer zorgvuldige typering van de zzp’er zou kunnen luiden: een zzp’er is de juiste man of vrouw, op de juiste tijd en plaats, die voor een beperkte tijd en kosten werkt en die in de context van specialistische kennis bereid is zich te verbinden aan zijn opdrachtgever, om ook na beëindiging van de opdracht beschikbaar te blijven om zijn opgedane kennis te delen. De flexibilisering van kennis in een strategische relatie. De uitwerking van deze strategische relatie kan op vele manieren georganiseerd worden. Vele voorbeelden daarvan zijn al te vinden.

Samenspel levert economische waarde
In een recent verschenen Engelse studie naar “The role of freelancers in the 21st century British economy” wordt de 20ste eeuw gekenschetst als de eeuw waarin flexibiliteit vooral dienstbaar moest zijn aan het organiseren van efficiency, effectiviteit en kosten beheersing, waarbij de ‘flexforce’ een reserve arbeidsvoorraad was, die naar believen kon worden ingezet. In de 21ste eeuw daarentegen zal, naast de reservevoorraad, juist het innovatieve vermogen dat bij de zelfstandigen aanwezig is aangesproken worden door het bedrijfsleven. In weerwil van de discussie dat menige zzp’er zich niet ontwikkelt of opleidingen volgt, is het tegenovergestelde ook waar. Nauwgezet houdt de zzp’er zijn vakkennis bij en ontwikkelt hij zijn sociale vaardigheden in de praktijk, waar bedrijven gretig gebruik van willen maken. De zzp’er doet dat individueel of in samenwerking met vakgenoten, maar ook samen met opdrachtgevers. Deze ontwikkeling wordt gezien bij de 21 bedrijven die aan dit Britse onderzoek hebben deelgenomen en nu al veel ervaring hebben met het inzetten van zelfstandige professionals. De studie laat verder zien dat het samenspel of de wederkerigheid in de relatie tussen bedrijven en zelfstandigen uiteindelijk meer economische waarde oplevert, dan de klassieke manier van organiseren. Gelukkig is er ook Nederlands onderzoek (Phd) dat delen van deze trends ondersteunen.

Prof. dr. mr. Leo Witvliet, Nyenrode Business Universiteit

Van belang is te kijken naar een aantal autonome krachten zoals globalisering, technologisering, de veranderende rol van samenleving, het leeftijdsvraagstuk en de beschikbaarheid van grondstoffen.

Dit is beschreven door o.a. Lynda Gratton in haar boek ‘The Shift’, maar ook Paul Schnabel, voormalig directeur van het Cultureel Plan Bureau heeft het over individualisering, informalisering, informatisering, internationalisering en intensivering. Krachten die autonoom invloed uitoefenen op toekomstige ontwikkelingen. De betekenis die hieraan gegeven kan worden is dat de groei van het aantal zelfstandigen past in het beeld van de individualisering, dat de technologie mogelijkheden gaat geven om als zelfstandige meerdere klanten tegelijk te kunnen bedienen, de betekenis van globalisering is dat er tegelijk lokalisering zal plaats vinden en kleinschaligheid een uitgangspunt zal gaan vormen in organiseren en bedrijfsvoering. Maar tegelijk dat deze kleinschaligheid de motor kan zijn van innovatie en opgepikt zal worden door het z.g. grote berijfsleven. Kleinschaligheid, innovatie en samenwerking,

Betrokken overheid
Tot slot de rol van de overheid. Ik ga er op voorhand van uit dat de gedachte van een maakbare samenleving getemperd is en verdergaande verstatelijking achter ons ligt. Er wordt een beroep gedaan op actieve participatie. Een meer bescheiden rol van de overheid is daarbij op z’n plaats. Leuk is om te zien dat onze regering hier nu actief op wil sturen en dat het als iets nieuws gezien wordt. In de analyses o.a. die van Gratton is al jaren duidelijk dat wij die kant op gaan. Het gaat om een autonome ontwikkeling.Toch zullen politici zowel nationaal als internationaal hun opvattingen moeten geven over maatschappelijke ordening, wetende dat de verschillende denkwijzen er toe doen en het onverstandig is één van de opvattingen dominant te laten worden. Deze discussie en opvattingen die vooral normatief geladen zal zijn is noodzakelijk om ongewenste ontwikkelingen te signaleren en daar waar grenzen overtreden worden actie te ondernemen. Hoe paradoxaal het ook moge klinken een Laisser Faire, Laisser Passer-houding van de overheid zal tot GEEN ‘samenleving’ leiden. Het boek van Zygmunt Bauman “Vloeibare Tijden” en het boek “Identiteit” van Paul Verhaeghe zijn heel leerzaam in deze discussie.

Uitwassen tegengaan
De overheid heeft een verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van de arbeidsmarkt en daarbinnen het zelfstandig ondernemerschap. Zij is ook verantwoordelijk om uitwassen te signaleren en daartegen actie te ondernemen. Maar de politiek is niet langer geloofwaardig als zij nog blijft denken dat zij de werkelijkheid naar haar hand kan zetten, door middel van wetgeving en fiscale maatregelen. Zij ontkent daarmee de maatschappelijke realiteit waar de zzp’er een wezenlijk onderdeel van uit maakt.

Het realistische beeld is een arbeidsmarkt, waar er een keuze is tussen vast en flexibel werken, zowel aan de kant van degenen die werk geven als degenen die werk nemen. En een groot gedeelte zal op een hybride manier aan die arbeidsmarkt deelnemen.”

Bron: Samenvatting van een paper van Prof. Leo Witvliet over de positie van zzp’ers.

Gerelateerd nieuws


Meer uit deze rubriek