loading
views
0 reacties
Han R. de Groot

Vooruitzichten voor de uitzendsector in het licht van de kredietcrisis

Han de Groot is oprichter en algemeen directeur van FSGroep. De Groot heeft zowel in Delft (Industrieel Ontwerpen) als in Rotterdam (Economie, Interne Organisatie) gestudeerd, al heeft hij deze studies niet afgerond. In het begin van zijn carriere heeft hij als projectmanager gewerkt bij James Martin Associates. Na zijn afgeronde MBA-studie (Nyenrode – Wharton) richtte hij binnen CSC Nederland het Competence Centre Datawarehousing op. In 1998 is De Groot zijn eigen bedrijf gestart. FSGroep bestaat uit de werkmaatschappijen FlexService, PSC | Backoffice Services, FlexNieuws, Jobmarkt en Glued, tools to recruit. X

12 november 2008

Wat zijn de vooruitzichten voor de uitzendsector in het licht van de kredietcrisis?


Een week geleden heeft Ruud van Megen in zijn column over de ‘technische’ stand van zaken van de uitzendsector op de beurs
zijn visie gegeven op de vooruitzichten voor de sector. Hij doet dit aan de hand van de grafiek van Randstad, dat met 45% marktaandeel de marktleider is in de sector. De conclusie van Van Megen is dat Randstad een koersdoel heeft in de zone € 5,00 tot € 7,00 op langere termijn, en mogelijk zelfs een koersdoel van rond de € 1,00, terwijl Randstad nu wordt verhandeld voor rond de € 15,50 (12-11-2008).

Met een recessie in zicht en gegeven het feit dat de beurskoers van Randstad tijdens de internet-crisis al eens dit niveau van € 5,00 heeft gehaald, is de verwachting van Van Megen begrijpelijk. Vooral omdat iedereen verwacht dat de huidige crisis erger is dan de internetbubble van zeven jaar geleden.

Randstad recessieproof geworden
Maar toch is er wel iets veranderd. Randstad is niet meer het bedrijf van zeven jaar geleden. Randstad heeft – in tegenstelling tot veel van haar collega’s – sterk geïnvesteerd in het opzetten van dienstverlening met een veel meer structurele toegevoegde waarde dan de oorspronkelijke piek-ziek uitzenddiensten. Zo heeft Randstad de afgelopen jaren zich sterk uitgebreid in detachering (Yacht), payroll * (onder de naam P-Flex), in-huis constructies (onder de naam Capac), in-service dienstverlening (verloning van vast personeel à la Raet en ADP) en HR-dienstverlening. Activiteiten die gebaseerd zijn op vaak lang lopende contracten. Activiteiten die Randstad minder afhankelijk maken van uitzenden, van contracten (uitzendovereenkomsten) die per dag opzegbaar zijn. Randstad is dus eigenlijk geen uitzendbureau meer, maar een concern met een steeds stabielere omzet en winstgevenheid. Om deze reden verwacht ik dan ook niet dat het scenario van Van Megen zal uitkomen.

Wel teveel vestigingen
Randstad heeft in Nederland een zeer groot aantal vestigingen, vaak op A1 lokaties. Geen enkele andere intermediair in Nederland heeft zo’n sterk netwerk. Nadeel van dit netwerk is dat er tegenwoordig bijna niemand meer binnen loopt. Er wordt steeds meer online ingeschreven. Sommige intermediairs melden al 70 tot 90 % van de inschrijvingen via internet. Het is de vraag of Randstad hier voldoende op heeft ingespeeld. In ieder geval heeft het geen eigen jobsite zoals Monsterboard, StepStone of StudentenWerk. Randstad moet dus voor bijna elke werving- en selectie-opdracht aankloppen bij zo’n jobsite, en een indrukwekkend bedrag betalen voor het plaatsen van een vacature, vaak meer dan een paar honderd euro per vacature. Randstad was dus sterk in bereik (met een groot aantal vestigingen) maar is dat steeds minder (omdat ze geen eigen jobsite hebben). Anderzijds is het de vraag of de absurde bedragen die jobsites vragen voor het plaatsen van een vacature nog lang stand zullen houden. Op internet is bijna alles gratis, de verwachting is dan ook dat straks het plaatsen van een vacature ook wel gratis zal worden. Dat zal niet lang meer duren.

De flexmarkt is meer dan uitzenden
De flexmarkt bestaat niet alleen uit uitzenden, maar ook uit payroll, werving & selectie en detachering. En uit Zzp’ers, ook al zijn er slechts weinig bedrijven die zich hier op richten. Niet alle vormen van dienstverlening zijn even recessie gevoelig. Laten we ze eens even langslopen. En dan uitgaan van het gegeven dat 50% van de flexwerkers er uit gaan.

Uitzenden
Zodra een inlener een flexwerker bedankt, dan doet het uitzendbureau – waar de flexwerker op de loonlijst staat – dat ook. Met andere woorden, er is volgens de wet geen loondoorbetalingsverplichting als er geen werk meer is. De directe kosten van het uitzendbureau blijven dus in lijn met de omzet die wordt gemaakt. Ook al gaat de omzet omlaag. Dit is natuurlijk niet zo voor de indirecte kosten. Deze bestaan uit huisvesting, de kosten van de consulenten en de kosten van het hoofdkantoor. In tijden van recessie sluit een uitzendbureau vestigingen en laat consulenten via natuurlijk verloop wegvloeien. Stel dat dit niet wordt gedaan, dan zijn de consequenties dat bij 50% reductie van de omzet een consulent niet meer gemiddeld 17 flexwerkers beheert, maar 50% daarvan, dus 9. de productiviteit wordt dus lager en daarmee de winstgevendheid. Het is echter bekend dat het gemiddelde dienstverband van een consulent bij een uitzendbureau slechts 8 maanden is. Een uitzendbureau kan dus in slechts vier maanden zichzelf halveren door niets te doen. Uitzenders zijn daarom behoorlijk recessieproof. In het verleden heeft Randstad hier gebruik van gemaakt door in tijden van recessie haar vestigingen open te houden, terwijl de concurrentie deze sloot, en toen de economie weer aantrok op voorsprong stond ten opzicht van deze concurrenten. Dit heeft Randstad veel marktaandeel opgeleverd. De vraag is of Randstad deze truc weer zal toepassen, omdat ditmaal niet de vestigingen, maar internet belangrijk is geworden. Veel collega’s zullen in ieder geval wel hun vestigingennetwerk saneren.

Detacheren
Dit is een minder lucratieve business in tijden van recessie. De vorige recessie van 2001 heeft veel detacheerders bijna de kop gekost. Omdat inleners ze eruit gooien en de detacheerders een loondoorbetalingverplichting hebben, ook al zitten hun mensen op de bank. Gedetacheerden zijn vaak in vaste dienst. Dat betekent dus geen omzet meer, maar wel kosten. Veel detacheerders hebben hiervan geleerd en proberen zo veel mogelijk mensen op een flexibel contract te zetten, maar in tijden van voorspoed accepteert niemand dat. Iedereen eist dan een vaste baan, dat was min of meer de norm in de laatste jaren. Detacheerders gaan het daarom moeilijk krijgen. De opmerking van Van Barneveld (Brunel) in het FD dat ze helemaal niets merken van de zogenaamde recessie, en dat ze het komende jaar veel marktaandeel gaan winnen, is heden nog wel geloofwaardig, maar als de recessie in de economie echt langs komt, dan is dat niet reëel en zal Van Barneveld alle zeilen bij moeten zetten om te overleven. Tenzij Van Barneveld natuurlijk alleen met inleen-doorleen en zzp’ers werkt. Maar dat is onwaarschijnlijk.

Werving & selectie
Veel uitzenders willen de laatste tijd graag W&S-bureaus kopen, omdat dit ervoor zorgt dat hun marges – die dalend zijn in uitzendland – te vergroten. Adecco, met haar bod op Michael Page, is daar een voorbeeld van. Deze deal is in het licht van de kredietcrisis niet doorgegaan. Misschien maar goed ook voor Adecco. In tijden van recessie hebben ook W&S-bureaus het namelijk zwaar. Als je gewend bent om een aantal plaatsingen te doen per maand (à raison van een paar duizend euro) en dan nog maar een paar plaatsingen per jaar kan doen, dan houdt het snel op. De W&S-branche groeit in goede tijden enorm en minimaliseert in slechte tijden.

Payroll
Deze dienstverlening heeft eigenlijk nog geen recessie meegemaakt. Dat komt omdat het een relatief nieuwe tak van sport is. Het betreft het uitbesteden van het juridische werkgeverschap waarbij de inlener vaak zelf de werving & seelctie voor zijn rekening neemt. Er zijn twee soorten payroll: flex en vast. De meeste payrollers richten zich op flexibele arbeid en zijn dus eigenlijk uitzendbureaus, alleen dan zonder de werving & selectie-taak. Of zij recessieproof zijn is hierboven beschreven. Slechts een aantal payrollers richten zich op het overnemen van het vaste personeel. Dat lijkt op detachering. Het nadeel dat payrollers hebben ten opzichte van detacheerders is dat ze (vaak) niet beschikken over een eigen werving & selectie en daardoor dus ook niet in staat zijn om de payroll-medewerkers te herplaatsen.Verwacht wordt dat in deze sector de meeste klappen zullen vallen, ook omdat er relatief veel jonge bedrijven actief zijn die niet gewend zijn om te overleven in mindere tijden.

Zzp’ers
Dit is de door uitzenders vergeten doelgroep.
Het zijn al gauw een kleine miljoen mensen. De geruchten in de markt zijn dat het juist goed gaat met deze groep. Terwijl te verwachten is dat elke zzp’er zich met dichtgeknepen billen zal afvragen wanneer hij of zijn eruit zal worden gegooid en of er over een paar maanden nog werk zal zijn. Veel zzp’ers zijn verwend in de afgelopen jaren. Er was werk genoeg en inleners huurden niet voor een korte tijd in, maar vaak voor jaren (met als gevaar dat het UWV het als dienstverband aanwees, maar dat risico nam men voor lief). Veel zzp’ers hebben dus niet geleerd actief op zoek te gaan naar nieuw werk. Zzp-bemiddelaars zijn
net uitzendbureaus, er is geen loondoorbetalingsverplichting
(er is zelfs geen sprake van loon), en de werving en selectie was (tot voor kort) ook eenvoudig om de simpele reden dat er meer vraag was dan aanbod.
De bemiddelaars zijn dus recessiebestendig. Ook al geldt dat niet voor de zzp’ers.

Wat doen de inleners?
De afgelopen week hebben diverse inleners massaal hun flexwerkers op straat gezet en productielijnen gesloten. Dat zal nog wel even door gaan. Hoever is koffiedik kijken, maar er zijn verwachtingen dat minstens 50% van de uitzendkrachten zal worden bedankt.

Wat heeft dit tot gevolg? Dat de inleners geen flexibele schil meer hebben en dat voelt niet prettig. Inleners zullen vervolgens alle medewerkers die een contract voor bepaalde tijd hebben (aan het eind van de looptijd) bedanken. Ze zullen dit opvullen met flexwerkers. De harde kern van het werknemersbestand met dienstverbanden van vaak meer dan 10 jaar zal alleen ontslagen worden als er iets structureel mis is.

Als in de tweede fase de medewerkers met contracten voor bepaalde tijd eruit gaan, zullen deze plekken direct of na verloop van tijd worden opgevuld door flexibel personeel. Hierin ligt de kans voor de flexmarkt. Daardoor gaan de aandelen van de ‘uitzenders’ vaak een half jaar of eerder dan de recessie is afgelopen weer omhoog. Maar wat er gebeurt als de recessie langdurig is, zoals wordt voorspeld, is onbekend. Waarschijnlijk betekent dit dat er geen snelle opvulling komt de komende tijd.

Moeten we niet transparanter worden?
Sinds de woekerpolis-affaire en de kredietcrisis pikken mensen het niet meer als de kosten van een product niet transparant zijn. En het probleem van de uitzendbranche is dat haar producten niet transparant zijn geprijsd. En ten opzichte van het buitenland worden er veel te hoge winstmarges gemaakt.

Het is aannemelijk dat dit als gevolg van de huidige crisis snel zal veranderen.

Er zijn twee belangrijke toegevoegde waarden in het uitzendproduct.
(1) De eerste is de backoffice. De kosten daarvan zijn eigenlijk terug te brengen tot de kostprijs van de contractvorm + administratiekosten. En de administratiekosten die men bereid is te betalen is eerder drie procent dan vijf procent. Veel bureaus zijn hier niet duidelijk in, ze houden de inlener voor de gek of zijn malafide.
Het zou goed zijn voor de transparantie en het tegengaan van de malafide praktijken als de werkgeversorganisaties ABU, NBBU en VPO duidelijkheid geven over de kostprijs van de verschillende contractvormen, ook al vindt de NMA dit niet leuk. Het zal waarschijnlijk de enige manier zijn om de branche transparanter te maken.

(2) De tweede toegevoegde waarde is de werving & selectie-activiteit. Daar wordt een fortuin voor gevraagd. Soms tot 30% van het jaarsalaris van de medewerker. Voor slechts enkele telefoontjes, want dat is de arbeid die je moet doen als consulent om mensen bij elkaar te brengen. In een zeer krappe arbeidsmarkt wordt dit betaald, maar in een gezonde arbeidsmarkt, het effect van de crisis, beslist niet meer. Zeker niet als inleners zelf leren dat een vacature plaatsen op Monsterboard of StudentenWerk geen werk is en echt niet hoeft te worden overgelaten aan een werving- en selectiebureau. Zeker niet als het plaatsen van een vacature gratis wordt, zoals op termijn de verwachting is. En wat mag een door een werving- en selectiebureau gefaciliteerd bemiddelingstraject kosten? Toch niet meer dan duizend euro?

Ook in de zzp-wereld is er steeds meer behoefte aan transparantie. Het is nu geen uitzondering dat een zzp’er 80 euro krijgt, terwijl de inlener 150 euro betaalt aan de bemiddelaar. Een (te) hoge verdienste, en dat voor maar een kleine voorsprong in informatie. Volledige onzin dus. Het nieuwe bedrijf Staffing Management Services speelt in op de behoefte aan transparantie en lagere kosten en biedt (in samenwerking met ABN, Associates) een bemiddelingstraject aan waarvan de kosten ongeveer € 2,50 zijn per uur, voor zowel de bemiddeling als de afhandeling. Het kan natuurlijk nog veel goedkoper, maar dit initiatief en vergelijkbare initiatieven zullen naar verwachting een heel groot effect hebben op de detacheringsorganisaties in Nederland.

Krijgen we een periode als in 1929 – 1933?
Beursvolgers als Van Megen vrezen een vergelijkbare periode als 1929 – 1933. In deze periode verdampte uiteindelijk 90 % van de waarde van de bedrijven, of meer. We weten niet of dit zal gebeuren, maar dat hoeft ook niet. In die tijd was er geen uitzendsector. Er waren geen (vaste) contracten en dus geen loondoorbetalingsplichten. Je werd gewoon op straat gezet, net zoals nu in China gebeurt, met als gevolg een kans op oproer (want daar is China nu bang voor). Anyhow, toen was dus alles flex, nu is er veel vast (meer dan 70%) en relatief weinig flex (minder dan 30%). Als het echt slecht gaat worden zoals in 1929 – 1933 dan zal dat enerzijds de doodsteek betekenen voor veel bedrijven (tenzij de overheid meewerkt bij ontslag van de vaste krachten). Anderzijds zal het niet zover (kunnen) komen omdat de gewone vaste werknemer veel langer salaris zal blijven krijgen en dus kan blijven kopen. Vaste banen zijn mijns inziens een stabiliserende factor in de huidige economie.

Conclusie
Ik moet bekennen dat ik geen verstand heb van beurskoersen. Ik heb alleen aandelen in mijn eigen bedrijf. Een column schrijven als reactie en aanvulling op beurs-analist Ruud van Megen vind ik dus een lastige vraag, omdat ik eigenlijk niets te melden heb over koersen. Wat ik wel begrijp is dat een beurskoers vaak los kan staan van het feitelijke management van een bedrijf. Stel dat Randstad naar € 7,00 gaat, of nog lager, dan hoeft dat helemaal niet te betekenen dat Randstad een slecht gemanaged bedrijf is. Daar heeft het niets mee te maken.
Ik hoop voor velen dat Van Megen geen gelijk krijgt, maar het zou best kunnen. Zelfs het € 1,00 scenario als koersdoel voor Randstad is mogelijk. Maar dat kan volgens mij alleen als Randstad problemen krijgt met de herfinanciering van Vedior. Een ding is voor mij zeker, mocht Randstad op de zeven euro komen, dan zou ik, met mijn risico mijdende gedrag, zelfs deze aandelen willen kopen, want de koers zal daarna snel en sterk omhoog gaan. Randstad is een mooi en goed gemanaged bedrijf, dat zich van vele andere onderscheidt die ook actief zijn in deze markt.

Han R. de Groot

* Payroll: contractbeheer inclusief juridisch werkgeverschap

Zie ook
Trends in payrolling
Zzp’ers, de vergeten doelgroep
Staffing Management Services

> meer columns

Gerelateerd nieuws

  • Geen gerelateerde berichten gevonden.

Meer uit deze rubriek